Mi ṭhenkhat chuan calendar thlâk danglamna hrang hrang leh chhan dang avangin kár khata ni sarih nî dik tak chu chiang takin a hriat theih tawh loh, an ti ṭhin a. Mahse, chu ngaihdan chu thil dik a ni lo. Sabbath dik tak hriat theih nana min pui theitu finfiahna chi lí-te hi han en ho ila:

1). Ni rûk nî, ni sarih nî, ni khatna nî…

Pathian Lehkha Thùin a sawi angin, kár khat zinga a ni rûk nî, Zirtâwp nîah Isua a thi a; tin, chawlhkar khata ni hmása ber, Sunday tûkah Isua a tho leh a ni. Kohhran tinin hê Easter Sunday leh Good Friday an serhna hian Sabbath ni hi a ni sarih ni a nihzia chiang takin a lantir. Hétah hi Bible finfiahna te:

“Chu mi chu Pilata hnênah a kal a, Isua ruang a dil a. Tin, a la thla a, puan zai sînin a tuâm a, thlàn, lung kerkúak, tu mah la zalh ngai lohnaah a zalh a. Tin, chu mi nî chu Inrinni a ni a, Sabbath a lo ni lek lek tawh si a.” (Luka 23:52-54). Hei hi Sabbath ni hmá chiahah Isua a thi tih finfiahna chiang tak a ni. Sabbath nî lo thleng tùr atâna inbuatsaihna nî a nih avângin, “Inrinnî” tia sawi a ni (Bible sawi dan ang loh takin Mizorama Kristian tam zawkin Sunday ni an serh avangin Sabbath ni hi Inrinni tiin an sawi hlauh thung).

Tûnah châng dangte lo en ho leh ila, “Tin, hmeichhia Galili ram aṭanga a hnêna lo kalte khân an zui zêl a, thlàn leh a ruâng zalhzia chu an hmu a. Tin, an haw leh a, englo rimtuite leh hriak rimtuite an siam a,” (châng 55,56). Hmeichhiate Sabbath nîin, “thupêk angin” an cháwl tih hi lo chhinchhiah tlat ang che. Thupêkin a sawi chu, “A ni sarih nî chu Sabbath a ni,” tiin (Exodus 20:10). Tichuan, a ni sarih nî (tûn lái Mizoten Inrinnî kan tih Saturday) chu an serh tlat a ni tih kan hre thei a ni.

Châng dawt lehah heti hian a sawi a, “Tin, Sabbath chuan thupêk angin an chàwl ta a; ni sarih nî hmása berah erawh chuan vârṭianah, englo rimtui an siamte chu kéngin thlánah chuan an va kal a. Tin, thlán ata lung chu lum sawnin an hmu a,” tiin (Luka 24:1,2).

Hêng ni indawt pathumte hi engtiang chiaha fiahin nge min sawifiahsak le! Hapta khata a ni rûk nî, inbuatsaihna ni(Inrinnî)-ah Isua a thi a. Kár khata a ni sarih nî, Saturday, Sabbath nîah, “thupêk angin,” thlán chhûngah A (Isua) chàwl. Tichuan, kár khat chhûnga ni hmása ber, Easter Sunday an tih, Sunday tûkah thlán aṭangin Isua chu a tho leh ta a ni.

Tu pawhin Good Friday emaw Easter Sunday emaw a hriat chuan chumi ni hnih inkára awm Sabbath (Saturday), chawlhni dik zawn chhuah chu thil harsa a ni hauh lo vang le!

2). Calendar chu thlâk danglam a ni a; mahse, a ni sarih nî chu tihdanglam a ni ve lo.

Mi ṭhenkhat-in Pope Gregory XIII-na khân, calendar a thlâk danglam a, chumi a nih avângin hapta khata nî-te a buai ve zo vék tawh a; chuvângin, tûn láiah a ni sarih nî dik tak kan hre thei tawh lo, an ti țhin. Kum 1582-ah Pope Gregory-a’n calendar chu a lo thlâk danglam ngei tih chu thudik a ni a. Nimahsela, hê tihdanglamna hian kár tina ni her kual dân a tibuai pha lo a ni (tûn láia kan calendar hi tihdanglam a nih avângin, Gregorian calendar tia sawi a ni).

Pope Gregory-a chuan eng tiang chiahin calendar chu a tih danglam? Kum 1582 hma lamah kha chuan Julian calendar hman a ni tawh ṭhin a, chu chu BC 46 vêlah Julius Caesar-a hmalaknain hman a ni. Mahse, Julian calendar chuan kum rei zâwng hi nî 365-¼ niin a chhût tawh a; nimahsela, a tak takah chuan kum rei zâwng chu ni 365-¼ aiin minit sàwm leh pakhat-in a tlém zâwk a ni. Chûng minit sàwm leh pakhat-te chu a inkháwlkhâwm a, kum 1582-ah chuan, calendar-a namber-te chu nî leh arsi-te héltu (solar system) nên a inmil thei ta lo va. Gregory-a’n chung nî sàwmte chu, calendar-a namber-te aṭangin a paih a. October ni 4, 1582 chu Ninga ni, a tûk Friday chu October ni 5 tùr a ni a. Mahse, Gregory-a chuan October 15 a ti ta zawk a, ni hêltu (solar system)-te nêna calendar a inmil leh theih nân ní sàwm chu a paih ta zâwk a ni.

Pope Gregory-a calendar chuan kar tin ni chhiar a tihbuai phah em? Teuh lo mai. Thursday (Ninga ni) dawtah Friday a la awm reng a, Zirtâwp dawtah Saturday (Inrinnî) a la awm chhunzawm reng a ni. A ni sarih nî chu a la pangngai ni rêng a; tin, kár tluana nî inher dàn a tibuai lo bawk. Chumi a nih avângin, Inrinnî (Tûn lái Mizote nî chhiar dânah)-a Sabbath kan serh hian, hapta khata ni sarihna, Isuan a serh ni sarihna nî tho kha a ni tih kan zu hre thei a ni. Luka 4:16-a a sawi angin, Sabbath serh chu kár tina Isua tihdàn ṭhin a ni si a.

3). A ni sarih nî chu ṭawng tam takah Chawlhni/chawlhna ni tia sawi a ni

Khawvêl hmun hrang hranga ṭawng tin maiah hian, “Sabbath” tih thumal hi kár khat chhûnga a ni sarih nî—United States-a sâp ṭawng hmang hnamte’n ‘Saturday’ tia an hriat kha a ni. Entîr nân: Spanish thumal-ah “Sabbath” chu “Sábado” tih a ni a. Hêng ṭawngte hi hmân hmâna ta tawh a lo pian khân—Sabbath ni angin—Saturday—hi kár khata ni sarih nî angin an lo hre daih tawh a; tin, Sabbath chu, chu ni hmingah ngei chuan fin khâwm a lo ni ta a ni.

4). Kum sâng tam tak chhûng chu Juda hoin Sabbath chu ni sarih nî angin an serh rêng a ni

Finfiahna ngaihnàwm tak dang leh chu hmân lái chanchin leh hnàm upa berte thil lo chin ṭhan dàn, leh sakhaw pâwl thiltih dânte niin, chung chuan a ni sarih nî dik tak hriat theihna kawngah min ṭanpui a. Juda mite hian Abrahama hun aṭang daih tawhin a ni sarih nî Sabbath hi an lo serh tawh a, chu chu vawiin thlengin an la serh rêng a ni. Chu hnàm pûmpuia mi maktaduai tam takte chuan kum sâng tam tak chhûng chu kár tin ngûnthlúk takin an lo chhiar dap dap tawh a ni. An ni chhiar kawngah bahhlahna an nei mial lo maw? Teuh lo mai! Juda hnàm pûmpui kha dârkár 24 dang (extra 24 hours) muhil ta vek se, tûma’n a chu thil thleng chu hrilh miah lo bawk se sela, chu chu kár khat chhûnga ni khat an hloh theih dàn kawng awm chhun chu a ni.

Genesis bua Pathianin thîl a sìam tirh aṭangin Sabbath nî tihdanglamna emaw hlohna emaw a la awm ngai lo. Hapta inṭanna bul chu thîl sìam chanchinah hian hmuh theihin a awm a, ni sarih chhûnga nî inher kual dân hun tehna Astronomical reason a awm lo a ni. Ni sarih nî Sabbath hi Pathianin thil tum neia a duan a ni a, mak ang rêng takin chhúan zawng zawngah humhim a ni a, chatuan chatuana serh leh humhim a ni zêl bawk ang.

“Vân tharte leh lei thar ka la siam tûr chu ka hmáah a awm rêng dâwn angin, in thlahte leh in hming chu a awm rêng bawk dâwn a ni, LALPAN a ti. Tin, heti hi a ni ang a, thla thar aṭanga thla thar dang thlengin, sabbath aṭanga sabbath dang thlengin mi zawng zawng ka hmáah chibai mi bûk tûrin an lo kal zût zût ang, LALPAN a ti,” tih thu ang khân (Isaia 66:22,23).