Russia ram lal Czar hming pu zinga pakhat chu huan (park)-ah chuan a kal a, hnim buk awmna bula ding vengtu (guard) bul chu a va thleng a. Czar-a chuan eng nge a tih tih a zawt a. Vengtu chuan a thiltih chu a hre lo. An ralveng hotu (captain of the guard) thupêka ding ve mai a ni tih chiah sawi tur a nei. Captain chu ko turin mi a tir a. Captain pawh chuan heti lai hmuna vên hna thawh hi an lo tih țhin dan a ni tih chauh sawi tur a nei. Czar-a chu a thin a sa phut a. A chhan zawng turin thu a pe a. Mahse, tuman chumi hmuna ven hna thawh a nih tawh loh hun chu an hre lo a, tin chutah chuan eng nge a tih a, eng nge a vên tih an hre bawk lo.
A tawpah chuan, thil hlui dahna (archives) hmun chu hawn a ni a, rei tak zawn a nih hnu chuan thuruk chu hailan a lo ni ta. Catherine chuan hmun awlah rose kung buk deuh a phun a, chu chu tuten emaw an rah a hlauh avangin vengtu a dah a ni tih chu thuziakah a lang a ni. Rose buk chu a thi a, mahse tuman thupek sût reng an tum lo, chutiang chuan kum rei tak chhung chu miten eng nge an ven tih hre loin rose awmna chu an lo veng a ni. Chu chu tih dan phunga an lo neih a ni a. Engvanga chuta awm chu nge an nih an inhre lo. An lo awm thlawn ve mai mai a ni.
Chutiang deuh chuan vawiina sakhaw zirtirtute pawh hian an thurin leh nunpuite an uțawk tur vawn ngawt a, a lo zikchhuah dan an hre lo a, lehkhathu ațangin zawn chhuah pawh an tum chuang lo. Thurochhiah mai a ni. Thutak thing buk thianghlim vengah an inngai a, a nihna takah chuan hnim buk tlaktlai lo ding chunga veng satliah mai an ni.
Hei hian vawiinah Bible châng min hriat chhuahtir a, chu chu Matthaia bung 15, chang 13-ah: Ani erawh chuan, “Kûng zawng zawng ka Pa vâna mi phun loh chu pawh chhuahin a awm ang.” Sakhaw tinte thurin leh nunpui, Lehkhathu Thianghlim-a beh chhan nei lo chu a tawpah nuai chimih a ni ang, tiin a sawi theih ang chu. Hun tawpah hnehtute zinga tel i duh chuan Pathianin a lo phun tawh thurin leh nunpuina lamah i rinna thlung nget ang che.
Ringtu chuan mi dang sawi a ring mai tur a ni lo. Engtin nge thutak chu kan hriat theih ang? Kawng khat chauh a awm, chu chu Pathianin min pek lehkhabu fimkhur taka zir a ni. Chhandamna atana thil pawimawh a nih phei chuan, ringtu chuan mi dang sawiah a innghat mai tur a ni lo. Thurochhiah a zui lo ang a, mahse Pathianin eng nge sawi a duh tih Bible atangin taima takin a zawng zawk ang.
Vawiina kan Bible châng tar lan, mihringin a theihnghilh- Pathianin hre reng rawh a tih chu. Exodus 20-ah Siamtuin van lam inkaihhruaina min pek chu a awm a. Chung Thusawm pekte chuan Pathian leh mihring inlaichinna leh mihringpuite nena inlaichinna a vawng nung. “Keimah lo chu pathian dang nei suh,” tih thupek pakhatnain a sawi; pahnihna leh pathumnain Pathian hming a narana lam suh tih te; a panganain i nu leh i pa chawimawi rawh a tih te; a parukna, tual that lo tura min hrilh te; pasarihna, uire suh a tih te; pariatna, ru lo tura a tih te; pakuana, thuhretu dera țang lo tura a tih te; sawmna, awt suh a tih te hi hrilh fiah harsa kan ti deuh țhin niin a lang.
Pathian kaihhruaina kan mamawh a ni tih hi ringtu zawng zawngte hi chuan an chiang viau awm e. An pawimawh dan a inang vek. Jakoba 2:10-12 ah chuan: “Tu pawhin Dân zâwm kim mah sela, kawng khata a tihsual si chuan, a zaah chuan thiam loh changin a awm tawh a ni. “Uire suh,” titu chuan, “Tual that suh,” a ti bawk si a. Chutichuan, uire lo mah la, tual i thah si chuan Dân bawhchhetu i ni rêng rêng tawh a ni. Chuvângin, zalênna dâna rorêlsak turate angin thu sawi ula, thil ti bawk rawh u.”
Chuvangin heng thusawm pekte hi an pawimawh dan a inang vek. He thusawm pekte hi tihdang lam emaw, thlak thleng emaw, a theih loh a ni tih hi chhinchhiah tlat ang u.
Malakia 3:6-ah chuan, “Kei LALPA hi ka danglam ngai lo.” Sam 89:34-ah pawh “Ka thuthlung chu ka bawhchhe lo vang a, Ka sawi tawh chu ka tidanglam hek lo ang,” tiin a sawi a ni. Pathianin a thu pek ka tidanglam lo ang a tih chuan, Amah chuan a tidanglam dawn lo, keini mihring ngat phei chuan Pathian lalram inkaihhruaina dan phei chu kan tichingpen ngam lo ang. Deuteronomy 4:2-ah chuan, “Thu ka pêk che u hi in belhchhah tûr a ni lo va; Lalpa in Pathianin thu ka hrilh che u chu hmaih in nei tûr a ni hek lo,” tiin thu min pe a ni.
Thusawm Pek zinga Bible chang kan theihnghilh țhin chu, Pathianin hrereng tura min tih lai tak hi a ni. I hre duh a nih chuan a hriat theih a, Exodus 20, chang 8-11 chhiar la: “Sabbath ni hi thianghlim taka serh tûr a ni tih hre reng rawh. Ni ruk chhûng hna i thawk ang a, i hna zawng zawng i thawk thei ang. A ni sarih ni erawh hi chu Lalpa tâna Sabbathni a ni a, hna eng mah i thawk tûr a ni lo; i fapa te, i fanu te, i bawihpa te, i bawihnu te, i ran te, in khaw chhûnga hnam dang awm te pawhin hna an thawk tûr a ni lo. Lalpa pawhin ni rûk chhûngin tuifinriat te, lei leh vân leh a chhûnga awm zawng zawng te a siam a, a ni sarih ni chuan a châwl a ni. Chuvângin, mal a sâwm a, a serh a ni.”
He Bible chang hi “hre reng rawh” tiin bulțan a ni a,”–– “hei hi theihnghilh suh ang che.” Van lam kaihruaina dan sawm a pek zingah hei hian mi zawng zawng theihnghilh a hlawh ber dawn tih hi Pathianin a hre lawk tih hi a ni thei ang em le? Chuvang chuan, “Sabbath ni hi thianghlim taka serh tur a ni tih hre reng rawh,” a ti rêng a ni. Darthlalang a fîm fiah kâk angin Sabbath ni a tithianghlim tih hi a chiang a ni. Chang 10 leh 11 hi chhinchhiah bik la, “A ni sarih ni erawh hi chu Lalpa tâna Sabbathni a ni a, hna eng mah i thawk tûr a ni lo; i fapa te, i fanu te, i bawihpa te, i bawihnu te, i ran te, in khaw chhûnga hnam dang awm te pawhin hna an thawk tûr a ni lo. Lalpa pawhin ni rûk chhûngin tuifinriat te, lei leh vân leh a chhûnga awm zawng zawng te a siam a, a ni sarih ni chuan a châwl a ni. Chuvângin, mal a sâwm a, a serh a ni.” Sabbath ni chu thianghlim taka serh tur a ni tih kan hriatreng rualin, Pathianin a khawi ni ber nge a ni thianghlim atana a serh hran tih pawh kan hriatreng a ngai. Chu chu chawlhkar ni sarihna, kan hriat thiam dan tur chuan Saturday (Mizoten Inrinni kan tih mai) hi a ni.
Thilsiam ațanga kum 2000 hnuah Mosia kaltlangin Sabbath thupek leh thupek dang zawng chu ziaka pek a ni a. Mahse Sabbath bik hi chu thilsiam lamah a kîr leh a. “Tichuan, lei leh vân chu an chunga awmho zawng zawngte nên chuan siam zawh a ni ta a. Tin, Pathianin ni sarih nîah chuan a thilsiam chu a ti zo va, ni sarih nîah chuan a thilsiam zawng zawng chu a chawlhsan ta a. Tichuan, Pathianin ni sarih ni chu mal a sâwm a, a serh ta a; chumi nîah chuan Pathianin a thilsiam zawng zawng, thu ngawta a siam leh kuta a siamte chu a chawlhsan tâk avângin,” (Genesis 2:1-3). Thenkhat chuan Seventh-day Adventist-te zirtirna hi thil thar diaiah an ngai a, mahse a nihna takah chuan mihringte hriat phak chinah a upa ber zawk a, thilsiam chawlhkara mi tho kha a ni a, inneihna din a nih hun laia mi daih tawh a ni. A ni sarihna Sabbat hi Judate ni a ni lo a, Juda hnam pian hma kum 2000 kal taa pêk daih tawh kha a ni. Isuan, “Sabbath hi mihring tana siam a ni,” (Marka 2:27) tiin a sawi a. Judate tan chauh a ni lo a, mi zawng zawng tan a ni.
Sabbath siam chhan hi eng nge ni? Engvangin nge hun awm tirh teah khan pek a nih? “Kei leh Israel fate, kan inkâra thuthlung chhinchhiahna a ni ang; kei Lalpa hian ni ruk chhûngin lei leh vân ka siam zo va, a ni sarih ni chuan hna ka bânsan a, ka châwl a ni,” a ti a (Exodus 31:17).
Kristiante hian Sabbath an serh a nih chuan, Pathianin khawvel hi ni ruk chhungin a siam zo a, a ni sarihnah chuan a chawl a ni tih chhinchiahna an ring a ni tih hi kan hre thei a ni. Exodus 20:11-ah Sabbath a pek chhan ziah nawn leh a ni a, “Lalpa pawhin ni rûk chhûngin tuifinriat te, lei leh vân leh a chhûnga awm zawng zawng te a siam a, a ni sarih ni chuan a châwl a ni. Chuvângin, mal a sâwm a, a serh a ni.”
Tichuan Sabbathchu thilsiam hriat rengna a lo ni a, Pathian chu Siamtu ropui a ni tih chhinchhiahna a ni. Arsi te, a țial (râng) te, rawng sen te, leh hnam puanzar dumpawl te chu ram ropui America chhinchhiahna a ni. America mi ka ni inti tawh phawt chuan khua leh tui rinawm tak ni turin hnam puanzar chu zahna chibai bukin thu an tiam țhin a ni. Peih lo chung chunga dingin, puanzar, arsi leh a tiala chei chu tuman chirhah an hnuk thla lo vang. Keini Kristiante hian Pathian chatuan lalram chhinchhiahna nghet tak hi tichhiain, thurochhiah chirhdiakah kan hnuk thla ngam dawn em ni?
Isua hi engkima kan entawn tur awmchhun a ni. Isua kha Sabbath niah a chawl a, Sabbath serh chungchangah pawh a hnung zui tur kan ni. “A seilenna khua Nazaret chu a lo thleng a, a tih dân pângngaiin Sabbathni chuan sunagog-ah a lût a, chhiar tûrin a ding a,” (Luka 4:16). Sabbaththianghlim taka serh chu a tih dan phung leh a nunphung a ni a. Johan 15:10-ah chuan Isuan, “Nangnin ka thupêkte in zawm chuan, ka hmangaihin in awm reng ang; keiin ka Pa thupêkte ka zâwm a, a hmangaihin ka awm reng ang bawk hian,” tiin a sawi a. Matthaia 15:8-ah chuan, “Eng pawh ni sela, an zirtîrnaah mihring thupêk an zirtîr avângin an mi biak ṭhin hi a thlâwn mai a ni,” a ti a. Vawiin thlengin a ni sarihna Sabbathhi Pathian thupek a la ni reng a. Chawlhkar ni khatna, Sunday serhna hi mihringte thurochhiaha innghat mai a ni.
Kristian tam tak chuan Sabbathserh aiah Sunday serh a nih tak chhan țha tak awmin an ring a; țhenkhat chuan Thuthlung Hlui Sabbathaiah chawlhkar ni khatna hi engvanga serh nge an nih tih an ngaihtuah țhin. A lo danglam tak chungchangah Bible chu a ngawi tlat thung.
Tirhkohte khan Sabbathan serh em? Isua ruang phum a nih hnu khan, Isua zirtirte chu, “An haw a, hriak rimtuite an siam a, thupek ang chuan an chawl ta a,” (Luka 23:56). Khawi bung leh changah mah Isua zirtirte khan eng ni pawh kha Lalpa Sabbathangin an serh tih a lang lo.
Isua thawhleh hnu, hun rei tak hnuah pawh khan Sabbathchungchang chu Tirhkohte bu-ah a lo lang nawn leh a. “Perga aṭang chuan Pisidia rama Antiokei khuaah an kal zêl a, Sabbathniin sunagog-ah inkhâwmin an ṭhu ve a,” (Tirhkohte 13:14). Chang 42-ah, “An inkhâwm bâng lo chhuak chuan Sabbathleha chûng thu chu sawi leh tûrin an ngên a.” Chang 44-ah, “Sabbathlehah chuan Lalpa thu ngaithla tûrin a khua thawin an rawn inkhâwm a.” Paula rawngbawla a chhuah chhunzawm zelnaah pawh ni sarihna Sabbathchu a chawimawi chhunzawm zel a ni. Tirhkohte 16:13-ah chuan, “Sabbathni chuan kulh kawngkhâr pâwn lui kamah ṭawngṭaina hmun nia kan rinah chuan kan kal a; hmeichhe lo kal khâwmho hnênah chuan ṭhuin thu kan sawi a,” tiin kan chhiar thin a nih kha. Tirhkohte 17:2: “Paula chu a tih dân pângngaiin a inkhâwm ve a; Sabbathvawi thum Lehkha Thu aṭangtea chhuipuiin…”
Sabbaththupek zawm hi Krista tih dan, Paula pawhin tih dan phunga a lo neih kha a ni. “Sabbathni apiangin sunagog-ah thu a sawi a; Juda-te leh Grik-te chu rintîr tumin a bei țhîn a (Korith leh Greece khuaah),” (Tirhkohte 18:4). Kum khat leh thla ruk a cham chhunzawm a (Chang 11), mi dangte nen Sabbathtin biak inah a awm țhin.
Tirhkohr Paula chuan, “Dân leh zâwlneite Lehkhabu ziak zawng zawng ka ring a” tiin chiang takin thupek a zawm thu a sawi a. Amah ngeiin dan zawm chu a țha a, mahse chhandam nan erawh a nih loh thu a sawi a, mahse chhandamnain a hrin chhuah, Krista hmangaihna chu mite thinlungah a lut a ni tih fiahna a ni. Paula ang thoin tirhkoh dangte pawhin an Lalpa chu an hmangaih a, Pathian thupek chu zawma, Isua hniakhnung zui zeltu an ni. Genesis ațanga Thupuan kan en chuan, Sabbaththarin a hlui a thlak ang tih chuanna a awm lo. Thuthlung Tharah chawlhkar ni hmasa ber chungchang sawina hmun riat a awm a. Ni sarihna ațanga ni hmasa bera thlak tur chu nise chuan chung Bible chang pariata pakhat talah a chuang ngei ang
Chutia nih chuan, engvangin nge mite hian Sunday an serh si? tiin zawhna i zawt a ni mai thei. A chhan chu, zirtirna an dawn vang a ni a; Bible-a awm ngeia an rin vang a ni a; chhan țha tak awm ngeia i rin vang bawk a ni. Mahse, ni hmasa ber, Sunday hi Bible thutak fiah nan hmang chhin la, Hun Thim laia mihringte thurochhiah, kohhran chhunga lo lut chawpin a dik lo a ni tih chu i hre mai ang. Mahse, heng hun hnuhnungahte hian, hrilhlawkna a lo thlen famkim nan, Isua lo kir leh hma lawkin, Sabbaththudik hi siam țhatna ropui hmanraw pakhat atan a lo lang nawn leh ang.
Isaia 58:12, 13-ah hian siam thar lehna ropui chanchin a sawi hi Sabbaththudik chungchanga siam thar lehna a ni. “Rei tak chhe tawh in khuate chu in mite chuan lungphûm hlui chungah chuan an din leh ang, ‘Kulh bang leh a chhûnga in siam țha lehtu,’ an ti ang che. Lalpa chuan heti hian a ti: ‘Ka ni thianghlim Sabbath in serh leh a, nawmsip bâwl in bânsana, Lalpa ni Sabbathhi in hluta, hna thawk tûra in kal lohva, mahni duhzâwng ûma titi mai mai nâna hmang hauh lova in chawimawi chuan,…’” Hun hnuhnunga Sabbath thudik chungchanga intuaithar lehna ring chuan chang 14-ah hian thutiam a awm a: “Lalpa-ah chuan lâwmna in hmu ang a, khawvêl puma chawimawi in ni bawk ang. In pu Jakoba ro ka pe bawk ang che u,” Lalpa kâ chuan a ti asin.” Chawlhkar ni sarihna Sabbath hi Lalpa ni thianghlima i pawm a, i chawimawi chuan hlimna ni ropui takah a chang ang.
Vanram thlengin Sabbath hi kan la serh dawn niin Bible chuan a zirtir. “’Vân thar leh lei thar ka siam tûr chu, Ka hmaah chuan a awm reng ang, Chutiang bawkin in thlahte leh In hmingte chu a awm reng ang. Thla thar leh Sabbathni apiangin Chibai mi bûk tûrin mi tin an lo kal zut zut ang,’ Lalpan a ti,” (Isaia 66:22,23). Kan Lalpa leh Siamtu chibai buk tura ni sarihna Sabbath tin, ropuina lalram țhutthleng var hmaa tel turte zing a mi nih chu a va nihhlawhthlak dawn em!
– Sunday Tradition, Joe Crews Radio Sermons


Leave a Reply