Thupui hrang hrangah thurin inang lo mah ila, Kristian tam tak chuan chawlhni hi Kristian nuna bet tlatah an ngai. Mahse, eng ni berah nge kan chawlh ang?
“A ni sarihna ni-ah Pathianin a thilsiam hna chu a zawh fel tâk avângin a ni sarih ni chuan a châwl ta a. A thilsiam hna zawng zawng a tih zawha a chawlhsan tâk avângin Pathian chuan a ni sarih ni chu mal a sâwm a, a serh ta a, “Genesis 2:2.” “Sabbath” tih thumal hi chawl tihna a ni a, hnathawhna ațanga chawl tih a kawk a ni. “Sabbath” tih thumal awmzia chu chawl tihna a ni a, chawl tih chuan i hnathawh a kawk a ni. Pathian hian chawlhkar ni hnunghnung ber hi chawlh nan a ti a ni tih hi a chhui zui theih a ni. “A ni sarih ni chu Lalpa i Pathian tan Chawlh ni a ni,” (Exodus 20:10). țawngin hnam nun phung a pho chhuak țhin a. Babulon hun ațanga tun thleng hian hnam zawng zawng deuhthawte chu a ni sarihnaah an chawl țhin. Tawng a țhang chho zel a, chawlhkara a ni sarihna pawh “chawlhna ni” tih a lo ni ta a. Kum za bi 19-na laihawl velah khan, Dr. William Meade Jones-a chuan “Chawlhkar ni Thlur (Chart of the Week),” a siam chhuak a, a ni sarihna ni hming an pek țawng 160 chu a ziak chhuak a, chutah chuan hmanlai țawng hlui tawh tak tak pawh a tel. Abrahama hun hma, Sinai tlanga Dan Sawm a pek hma kum za tel liam ta ațang tawhin Babulonah pawh hman a ni tawh a, a ni sarih ni chu sa-batu, a awmzia chu “chawlhna ni” tia koh a ni. Vawiin thleng pawh hian khawvel pum huapa țawng za aia tam mahin hmanlai Hebrai țawng nena hmeh bel thiam lo pawhin Saturday (zirtawp leh Sunday inkar ni) sawi nan “Sabbath” an hmang tho a, chawlhna ni atan ni dang an tinzawn lo. Khawvela țawng hrang hrang hmangten inhre pawh tawn chiah lo mah se chawlhkara ni sarihna ni hi an hre thiam tho a ni.
Juda Sakhua Pian Hmain Sabbath Hi a Awm Daih Tawh
Juda sakhua awm țan ațang kum sang tel zet chu Juda hnamte chuan chawlhkar tina lo inher chhuak țhin, a ni sarihna Sabbath chu an serh a, a chang chuan Kalendar pawh an hmang lo. Pope Gregory XIII-nain Kalendar a thlak avangin Bible Sabbath hi a ni dik tak a hriat theih tawh lo va ngai pawh an tam mai. BC 46-ah Julius Kaisara-a chuan Julian Kalendar a siam chhuak a, kum khatah ni 365 1/4 awm anga chhut a ni. A nihna takah chuan chu chu ni 365 1/4 aiin minit 11-in a tawi hrat (ni 365 1/4 a tling chiah lo tihna a nih chu). 1580 chhoah, Kalendar ațang leh khawvelin ni a hel chhuah dan ațangin ni sawm paih a ni a. 1582-ah Gregory-an Kalendar a thlak a, tichuan Zirtawpni, October 5 chu October 15, Zirtawpni a lo ni ta a, Gregorian-a siam Kalendar chu vawiin thlenga kan la hman hi a ni. Mahse chu chuan chawlhkar nite hi a tidanglam chuang lo; Ningani dawtah Zirtawpni a lo kal leh tho a, chutiang zel chuan a kal chho a ni.
Exodus 16-ah chuan kum 40 chhunga Sabbath ni nena inkaihhnawih thilah thilmak thleng chanchin a chuang nual a. Pathainin Sinai tlangah Sabbath chungchang thu a rawn sawi nawn leh a (Exodus 20:8-10), tichuan Judate pawhin Isua pian thlengin ni sarihna ni an la serh a. Lukan Sabbath hma chiah ni a sawina eng ațangin Isuan pawhin a thih thlengin Sabbath a serh tih a lang (Luka 4:16; 23:54, 56; 24:1): “Chu mi chu Pilata hnênah a kal a, Isua ruang a va dîl a. Tin, a la thla a, puan zai sînin a tuam a, tu mah la zalh ngai lohna lung ker thlânah a zalh ta a. Chumi ni chu Juda-te Inrinni a ni a; mahse, Juda-te Sabbath ni a inṭan lek lek tawh a,” (Luka 23:52-54) tiin Isua zuitu hmeichhete chet dan chu Luka chuan a tar lang a.
“Galili ram aṭanga rawn zuitu hmeichheho pawh chuan an zui ve zêl a, thlân leh a ruang an zalh dân chu an en a. Tin, an haw a, rimtuite leh hriak rimtuite an siam a. Tin, Chawlhni chuan thupêk angin an châwl ta a; ni sarih ni hmasa berah erawh chuan vârṭianah, englo rimtui an siamte chu kengin thlânah chuan an va kal a,” (Luka 23:55,56; 24:1). Isua zuitu hmeichhete chet dan chu Luka chuan a tar lang a. Hmeichhiate chuan Isua chu Sunday tukah a tho leh tih an va finfiah a; Kristian țhenkhatte chuan Easter an hman phah ta hial a ni. Hmeichhiate chawlh hun, inbuatsaihna ni (Zirtawpni), Krista thih ni leh chawlhkar ni hmasa ber (Easter Sunday) Isua thawhleh ni inkar ni chu Sabbath (Saturday) a ni. Pathian hian a ni sarihna ni chu Sabbath atan a serh hrang tih Lehkhathu chuan a sawi a, Bible hian a sawi nawn chhen bawk a, a zirtirte pawhin chutiang bawk chuan an serh a. Thlak a nih loh chuan Sabbathh ni a la ni reng dawn. Engvangin nge mite hian Sabbath aiah ni sarih ni hmasa ber Sunday hi an chawimawi tlat ni? (Engvangin nge mite hian Sunday niah Pathian chibai an buk țhin?)
Chart of the Week (Sabbath thu dik dinhmun pho chhuahna)
Dr. William Meade Jones-a’n 1887 kuma a buatsaih
| Hnam țawng(Hmanna, chhiarna, leh chhawrna) | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | Ni sarihna hming |
| Shemitic Hebrai Bible khawvel pum huap | Ni khatna | Ni Hnihna | Ni Thumna | Ni Lina | Ni Ngana | Ni Rukna | Yom hash-shab-bath Ni Sabbath |
| Hebrai (Hman lai leh tun lai) | PakhatnaSabbath ni-ah | PahnihnaSabbath ni-ah | Pathuma Sabbathni-ah | PalinaSabbath ni-ah | Pangana Sabbathni-ah | Sabbath Thianghlim hmuahna ni | Shab-bath Sabbath |
| Onkelos-a’n Hebrai Bible Aramaic țawnga a dah (Hebrai thu leh hla) | Ni Khatna | Ni Hnihna | Ni Thumna | Ni Lina | Ni Ngana | Ni Rukna | Yom hash-shab-bath Ni Sabbath |
| Hebrai Bible Aramaic țawnga an lehlin țawng hmang Kurdistan hmuna an hman | Pasarih ațanga Pakhatna | Pararih Ațanga pahnihna | Pasarih zinga Pathumna | Pasarih Ațanga Palina | Pasarih Ațanga Pangana | Sabbath Hma chiah Ni | yoy-met sha-bat kodesh Sabbath Ni Thianghlim |
| Hman lai Syria tawng *Chawlhkar ni hming a kal chho zel a, Sabbath-ah an inchhun fin ta. | Sabbath-ah pakhat | Sabbath-ah Pahnih | Sabbath-ah Pathum | Sabbath-ah Pali | Sabbath-ah Panga | Sabbath Hma chiah | Shab-ba-tho Sabbath |
| Kaldai Syria Kurdistan leh Urdmia, Persia | Sabbath-ah pakhat | Sabbath-ah Pahnih | Sabbath-ah Pathum | Sabbath-ah Pali | Sabbath-ah Panga | Sabbath Hma chiah | Shap-ta Sabbath |
| Samari mite țawng (Hebrai lehkha Hluite) Nablus, Paletina țawng | Ni Khat | Ni Hnihna | Ni Thumna | Ni Lina | Ni Ngana | Ni Rukna | Shab-bath Sabbath |
| Babulon mite Euphrates Tigris Phaikuam Mesopotamia (BC 3800-a an lehkha ziah) | Pakhatna | Pahnihna | Pathumna | Palina | Pangana | Parukna | Sa-ba-tu Sabbath |
| Assyrian Euphrates leh Tigris Phaikuam, Mesopotamia | Pakhatna | Pahnihna | Pathumna | Palina | Pangana | Parukna | sa-ba-tu Sabbath |
| Arabic (țawng Hlui Tak a Ni) | Hna thawh ni emaw, Sumdaw-n ni | eng Thla | Indona Hruaitu | Ni Kir Ni emaw, Nilai | Inpawh emaw, Khawtlang ni Pawimawh (Society Day) | A Dawn Ni (Sabbath tan) | Shi-yar Lu ber emaw Hlimna Niemaw |
| Arabic (Hman lai leh Tun lai) Westn. Asia, E,W & N. Africa | Pakhat chu | Pahnih chu | Pathum chu | Pali chu | Panga chu | Intawhkhawm (ni, Muham) | as-sabt Sabbath chu |
| Maltese, Malta | Pakhat (ni) | Pahnih (leh ni) | 3 chu (3-na d.) | 4 chu (4-na d.) | Pangana (ni) | intawhkhawm | Is-sibt. Sabbath chu |
| Ge-ez or Ethiopic Abyssinia (Ge-ez tih chuan “Atira mi” tih a kawk) | Pakhat (ni) | Pahnihna | Pathumna | Palina | Pangana | A Dawn Ni (Sabbath tan) | san-bat Sabbath |
| Tigre Abyssinia (Ge-ez nen inhnaih tak a ni) | Pakhat (Ni khatna) | Pahnihna | Pathumna | Palina | Pangana | A Dawn Ni (Sabbath tan) | san-bat Sabbath |
| Amharic, Abyssinia (Ge-ez nen a inhnaih deuh thuak) | Pakhat | Pahnihna | Pathumna | Palina | Pangana | A Dawn Ni (Sabbath tan) | san-bat Sabbath |
| Falasha (Abyssinia-a Judate țawng hman) | Pakhat | Pahnihna | Pathumna | Palina | Pangana | Parukna | yini sanbat Sabbath chu |
| Coptic Egypt (kum 200 chhung a țawng thi tawh a ni) | A Ni Khatna chu | A Ni Hnihna | A Ni Thumna | A Ni Lina | A Ni Ngana | A Ni Rukna | pi sabbaton Sabbath chu |
| Abyssinia chhim lama Orma emaw Galla emaw (He țawng hian hming hlawm hnih a nei a, a hmasa zawk chu a hlui zawk a ni) | Nula Thianghlim Mari Ni (Ropui emaw, Kut Ni Sabbath emaw) | Ni hnihna. Ei zawnna ni khatna | Sabbath ni atana ni thumna. Ei zawnna ni hnihna | Sabbath tana ni 4-na. Palina (ni) | Pangana(ni) | Intawhkhawm (ni) | A ni li ni huam telin chawlhkar chanve tawp chuan eng emaw ti kawng talin chawlhni a tiurhsun (Huau Huau hun a ni lo a, tin hnathawh hun pawh a ni lo) |
| Tamashek emaw, Towarek emaw (Hman lai Lybian ațangin emaw, Numidian ațangin emaw). Atlas tlang dung, Africa. | Ni khatna | Ni hnihna | Ni thumna | Ni lina | Ni ngana | Intawhkhawm ni | a-hal es-sabt. Sabbath ni chu |
| Kabyle emaw, Berber emaw. (Hman lai Numidian) Africa Hmar lam | Ni Pakhat chu (Pakhatna) | Ni Pahnih chu(2-na) | Ni Pathum chu(3-na) | Ni Pali chu(4-na) | Ni Pangna chu | Intawhkhawm ni chu | ghas or wars assebt Sabbath ni chu |
| Hausa (Central Africa) | Pakhat chu (1-na) | Pahnih chu(2-na) | Pathum chu(3-na) | Pali chu(4-na) | Pangana chu | Intawhkhawm chu | assebatu Sabbath chu |
| Urdu emaw, Hindustani emaw (Muhammadan leh Hindu, India) (Chung nite tan chuan hming pahnih) | Sabbath tan pakhat.Sunday | Sabbath tan 2-na.Thla ni | Sabbath tan 3-na.Mars | Sabbath tan 4-na.Mercury | Sabbath tan 5-na.(Juma hma ni) | Intawhkhawm (ni) | sanichar – Saturn shamba Sabbath |
| Pashto emaw, Afghan emawAfghanistan | Sabbath tan pakhat chu | Sabbath tan pahnih | Sabbath tan pathum | Sabbath tan pali | Sabbath tan panga | Intawhkhawm (ni) | khali – Hna thawh loh ni, Shamba – Sabbath |
A chunga thlur chhung (table) a mite khi țawng hlui tak mihringten an lo hman țhin a ni. Chung zinga pakhat chu Babulon țawng a ni a, chu chu Hebrai-ho thlahtu Abrahama ațanga kum za tam tak liam taa hman daih tawh kha a ni. Chu țawngin chawlhkara ni sarihna hming vuah chu “sa-batu” a awmzia chu chawlhna ni- rinhlelh rual lohin Bible Sabbath hi Judate tan chauh a ni lo.
Chawlhkara a ni sarihna (Saturday) Sabbath hi hna ațanga chawlhna ni a ni tih hi hman lai mite tan leh tun lai khawvel țawngah hriat lar a ni tih hi mi tlem te chauhin an hria. Hei hian Pathian thu ziak ațang ni lo, Bible zirtirnaa Pathian ni sarihna Sabbath hi Juda sakhua awm hma daih tawha awm a ni tih a tifiah. Saturday (Mizo țawngah chuan Inrinni tih a ni) hi chawlhna ni thianghlim a ni tih chu Babulon hun ațanga tun thleng hian hnam tin tan hriatsa, pawmsa, leh a taka nunpui a ni.
țawng chi hrang hrang hmanga zirna tar chhuah tak ațang khan thil pawimawh deuh pahnih i hmu thei ang:
- țawng hman lar ber berten a tawp, pasarihna emaw, chawlhkar nia an hman hi “Sabbath” a ni.
- Eng țawng mahin ni dang eng ni mah hi “Chawlhna ni” tiin hming an vuah ngai lo.
Heta țang hian chawlhkar tawp ber “Sabbath” sawi țhinte chauh ni loin, mi dang zawng zawng leh chi tinte hian chawlhkar niah ni bik “Sabbath” neiin a ni sarih niah chuan an chawl a ni. Chu chu historian ropui Sozormen-a chuan a hun lai khawvela chengte, Rom leh Alexandria tih lohah chuan, chawlhkar ni sarihna an serh vek a ni, tiin a lo ziak a ni.
“Constantinenople-a mite leh hmun dang zawng zawnga mi deuhthawhte chu Sabbath ni-ah leh ni sarihna ni hmasa berah an lo pung khawm țhin a, chutiang chin țhan chu Rom leh Alexandria-ah chuan an ti ngai lo” (Socrates, “Ecclesiastical History,” Book 7, chap.19).
Thil chhinchhiah tlak deuh awm leh chu, hnam țawng țhenkhatten țawng bul lama chawlhkar ni sarihna sawi nan “Sabbath” an hman țhin hi danglam chho hret hretin, țawng hrang hmang țhenkhatten va hre ve chaih lo mah se an țawngkam hman chu a inzul hle a ni. Hei hi Sabbath leh chawlhkar ni sarihna sawi nana an hman thilsiam bul bera awm tawh “Sabbath ni” tia Pathian thuin a lo sawi Genesis 2:1-3 nen a inmil thlap a ni.
țawng chi hrang hrang
| țawng | Saturday/ni 7-na thumal | A awmzia |
| Grik | Sabbaton | Sabbath |
| Latin (Italy) | Sabbatum | Sabbath |
| Spanish (Spain) | Sábado | Sabbath |
| Portuguese (Portugal) | Sabbado | Sabbath |
| Italian (Italy) | Sabbato | Sabbath |
| French (France) | Samedi | Sabbath ni |
| High German (Germany) | Samstag | Sabbath |
| Prussian (Prussia) | Sabbathico | Sabbath |
| Russian (Russia) | Subbota | Sabbath |
| Polish | Sobota | Sabbath |
| Hebrai | Shabbath | Sabbath |
| Afaghan | Shamba | Sabbath |
| Hindustani | Shamba | Sabbath |
| Persian | Shambin | Sabbath |
| Arabic | Assabt | Sabbath chu |
| Turkish | Yomessabt | Ni Sabbath |
| Malay | Ari-Sabtu | Ni Sabbath |
| Abyssinian | Sanbat | Sabbath |
| Lusatian (Saxony) | Sobota | Sabbath |
| Bohemian | Sobota | Sabbath |
| Bulgarian (Bulgaria) | Subbota | Sabbath |
| New Slovenian (Illyria, in Austria) | Sobota | Sabbath |
| Illyrian (Dalmatia, Servia) | Subota | Sabbath |
| Wallachian (Roumania emaw Wallachia emaw) | Sambata | Sabbath |
| Roman (Sapin, Catalonia) | Dissapte | Ni Sabbath |
| Ecclesiastical Roman (Italy) | Sabbatum | Sabbath |
| D’oc. French (hman lai leh tun lai) | Dissata | Ni Sabbath |
| Norman French (10-na -11-na za bi) | Sabbedi | Sabbath Ni |
| Wolof (Senegambia, Africa thlang lam) | Alere-Asser | Ni Hnuhnung ber Sabbath |
| Congo (Equatorial thlang lam Africa) | Sabbado or Kiansbula | Sabbath |
| Orma (Abyssiania chhim lam) | Zam-ba-da | Sabbath |
| Kazani – TARTAR (Russia Thlang lam) | Subbota | Sabbath |
| Osmanlian (Turkey) | Yome-es-sabt | Sabbath ni chu |
| Arabic (Hming upa tak) | Shi-yar | Lu ber emaw Hlimna ni emaw |
| Hman lai Syriac | Shab-ba-tho | Sabbath |
| Kaldai Syriac (Kurdistan,Urumia,Persia) | Shaptu | Sabbath |
| Babulon Syriac (țawng hlui tak) | Sa-Ba-tu | Sabbath |
| Maltese (Malta) | Is-sibt | Sabbath chu |
| Ethiopic (Abyssinia) | San-bat | Sabbath |
| Coptic (Egypt) | Pi sabbaton | Sabbath chu |
| Tamashek (Atlas tlang dung, Africa) | A-hal es-sabt | Sabbath chu |
| Kabyle (North Africa, Hmanlai Numidan) | Ghas assebt | Sabbath ni chu |
| Hausa (Central Africa) | Assebatu | Sabbath chu |
| Pasto (Afghanistan) | Shamba | Sabbath (Chawlhkar chhunga hlim ber ni) |
| Pahlivi (Hman lai Persian) | Shambid | Sabbath |
| Persian (Persia) | Shambah | Sabbath |
| Armenian (Armenia) | Shapat | Sabbath |
| Kurdish (Kurdistan) | Shamba | Sabbath |
| Ndebele (Zimbabwe) | Sabbathha | Sabbath |
| Shona (Zimbabwe) | Sabbatha | Sabbath |
| Hun laihawla țawng chi hrang hrang dahkhawm | ||
| Georgian (Caucasus) | Shabati | Sabbath |
| Suanian (Caucasus) | Sammtyn | Sabbath |
| Ingoush (Caucasus) | Shatt | Sabbath |
| Malayan (Malaya, Sumatra) | Hari sabtu | ni Sabbath |
| Javanese (Java) | Saptoe or saptu | Sabbath |
| Dayak (Borneo) | Sabtu | Sabbath |
| Makassar (s. Celebes & Salayer islands) | Sattu | Sabbath |
| Malagassy (Madagascar) | Alsabotsy | Sabbath chu |
| Swahili (equatorial Africa chhak lam) | Sabbatho | Sabbath chu |
| Mandingo (Africa thlang lam, s. of Senegal) | Sibiti | Sabbath |
| Teda (Africa ram laili) | Essebdu | Sabbath chu |
| Bornu (Africa ram laili) | Assebdu | Sabbath chu |
| Logone (Africa laili) | Se-sibde | Sabbath chu |
| Bagrimma (Africa ram laili) | Sibbedi | Sabbath |
| Maba (Africa ram laili) | Sab | Sabbath |
| Permian (Russian) | Subota | Sabbath |
| Votiak (Russian) | Subbota | Sabbath |
– Emily Thomsen


Leave a Reply